Jan Svěrák (ur. 6 lutego 1965 w miejscowości Žatec w Czechosłowacji) - odnoszący międzynarodowe sukcesy czeski reżyser filmowy, syn znanego scenarzysty i aktora Zdenka Svěráka. Studiował reżyserię filmów dokumentalnych w Praskiej Akademii Filmowej. Wielokrotnie nagradzany, np. Nagroda Akademii Filmowej, Kryształowy Glob, Złoty Glob, Grand Prix festiwalu w Tokio. Mieszka w Pradze

Jeden z czołowych czeskich twórców filmowych swojego pokolenia. Jako syn znanego aktora i scenarzysty Zdenka Sveráka, od dziecka obracał się w świecie filmu. Mimo że ma na swoim koncie kilka występów przed kamerą, największe sukcesy odnosi, gdy stoi po jej drugiej stronie.
Jan rozpoczął studia w praskiej Filmowej Akademii Muzyki i Dramatu (FAMU) w 1983 roku.
Nie dostał się na wydział narracji, więc zdecydował się na zajęcia na wydziale dokumentu. W 1984 roku nakręcił swój pierwszy film krótkometrażowy pt. "Sbohem, nadrazicko" („Żegnaj, mała stacjo"). Dwa lata później zwrócił na siebie uwagę krótkim dokumentem „Vesmirna Odysea II" („Kosmiczna odyseja II") o dwóch kobietach mieszkających na odciętej od świata przez śnieg posiadłości. Jego dyplomowa krótka satyra „Pożeracze oleju" z 1988 roku, o polowaniu na zwierzę, które zjada ludziom wszystkie przedmioty zrobione z plastiku, dostała studenckiego Oscara.

Sverák nakręcił swoją pierwszą fabułę zatytułowaną "Szkoła podstawowa" w 1991 roku. Była to rozgrywająca się po wojnie tragikomiczna historia nauczyciela, który rozpoczyna nauczanie pewnej niezdyscyplinowanej klasy w szkole w położonej pod Pragą wsi. Jest surowy, ale sprawiedliwy; ma tylko jedną wadę - słabość do młodych kobiet. Ten obraz przyniósł reżyserowi nominację do Oscara jako najlepszy film zagraniczny. Drugi film Sveráka, „Akumulator 1" był parodią gatunku science fiction i opowiadał o mężczyźnie, który wpadł w letarg po zbyt długim oglądaniu telewizji. Obraz został doceniony przez Czeską Akademię Filmową i Telewizyjną oraz na festiwalu w Wenecji, gdzie otrzymał nagrodę krytyków i mediów. Pochodzący z tego samego, 1994 roku niskobudżetowy film drogi „Jazda", zdobył nagrodę w kategorii najlepszy film na festiwalu w Karlovych Varach.

Jednak bezsprzecznie największą sławę przyniósł reżyserowi dramat „Kola" z 1996 roku, do którego scenariusz napisał i w którym zagrał ojciec Jana. Była to historia muzyka, który popadłszy w finansowe tarapaty po utracie etatu w orkiestrze, żeni się dla pieniędzy z Rosjanką, która pragnie uzyskać czeskie obywatelstwo. Gdy ta ucieka do Niemiec, zatwardziały kawaler i lowelas musi zaopiekować się jej pięcioletnim synem, Kolą. Osadzony w czasach Aksamitnej Rewolucji film przyniósł Sverákowi Złotego Globa oraz Oscara.

Po pięcioletniej przerwie reżyser nakręcił dramat wojenny z wątkiem romantycznym pt. „Ciemnoniebieski świat". Oto dwóch czeskich pilotów przyłącza się do brytyjskiego RAF-u, a po powrocie do domu zostają osadzeni w obozie pracy za rzekomo wyznawane idee komunistyczne. Jeszcze w czasie pobytu w Anglii poznają pewną mężatkę, w której obaj się zakochują. Film skonstruowany jest na zasadzie przeplatania się scen z obozu ze scenami z Anglii. W 2004 roku Sverák wyreżyserował dokument „Tatínek" ze swoim udziałem., a w 2006 - rozgrywającą się głównie w supermarkecie komedię o rodzinie „Butelki zwrotne".

Sverák zagrał małe role między innymi w „Piorunie kulistym", „Zbuntowanych", swoim „Ciemnoniebieskim świecie", oraz „Román pro zeny" z 2005 roku.

(oprac. Alicja Sterna)